Premeditatio Malorum
Ik ben een piekeraar, altijd al geweest. En vandaag wil ik delen hoe ik dat piekeren en overdenken langzaam maar zeker de baas ben geworden. Met hulp van het stoïcijnse principe van “premeditatio malorum”. Vrij vertaald: overpeins het ongeluk, of nog: overdenk het kwade.
Ik leg het uit aan de hand van een klassiek voorbeeld. Beeld je in; je bent een kind en het is zaterdagavond. Morgen ga je een hele dag naar oma en je bent aan het piekeren. Want oma maakt graag vis en spinazie klaar, en toevallig lust je dat echt niet.
De hele avond lang malen je gedachten heen en weer, je slaapt slecht en het enige resultaat is dat je zondagochtend al moe en slechtgezind bent. Het piekeren heeft niets opgeleverd – zoals het zo vaak doet.
Maar wat kan je doen om het piekeren weg te krijgen? Het antwoord van Marcus Aurelius, Seneca en de andere stoïcijnen is: premeditatio malorum.
Onzekerheid wegwerken
Piekeren komt namelijk voort uit onzekerheid. Je weet niet of je spinazie krijgt. Je kan er ook niet achter komen – tenzij je oma uit haar bed belt. En met die onzekerheid kan ons brein zeer weinig.
En dan is stap 1 van premeditatio malorum: de onzekerheid wegnemen. Je overtuigt jezelf dat je morgen effectief spinazie krijgt.
Stap 2 is dan om creatief aan de slag te gaan. Het probleem van die dag oplossen. Je weet dat je spinazie krijgt, maar je weet ook andere dingen. Je weet bijvoorbeeld waar de koekjes liggen bij oma. Je weet ook dat oma na de middag vaak even in slaap valt in de zetel.
En je beslist voor jezelf: ok, ik ga zo goed mogelijk de spinazie eten – oma blij – en daarna neem ik mijn geluk in eigen handen en neem ik een koekje uit de kast. Het piekeren stopt, je gedachten nestelen zich en je slaapt met een gerust hart.
De verwachting van de dag zelf
Natuurlijk is er ook de realiteit om mee om te gaan. Je staat zondag op en terwijl je klaar bent voor spinazie, is het vooruitzicht toch niet echt aanlokkelijk. Onderweg naar oma doe je je best om aan het koekje te denken die achter een steeds grotere berg spinazie verborgen gaat.
Je komt aan bij oma, de potten staan al op het fornuis. Je snuift de lucht even op en je ruikt geen spinazie. Je ruikt wortelpuree en chipolata’s. Vreugde-explosie, toch? Als je dat tenminste graag eet. Ik wel in ieder geval.
Nu, het is belangrijk om de twee verschillende elementen van dit verhaal uit elkaar te houden. Want je zou kunnen denken dat de moraal van het verhaal is: stel lage verwachtingen, dan kan je alleen maar positief verrast worden.
Jeej, een potlood
En net zoals in het verhaal met oma is er ook eindeloos wetenschappelijk onderzoek die dat bevestigt. Even een zijsprong: beeld je in dat je deelneemt aan volgend experiment. Tweehonderd mensen nemen om de beurt deel aan een spelletje hoger lager: je ziet een spelkaart liggen en je gokt of de volgende kaart hoger of lager is.
De regels zijn: als je wint, krijg je een prijs. Als je verliest, krijg je niets. Maar de regels zijn eigenlijk vals. Want als je wint, krijg je een potlood als hoofdprijs. Terwijl een verliezer als troostprijs ook een potlood krijgt.
Onderzoek toont aan – en je voelt het zelf ook ongetwijfeld – dat verliezers die het potlood als troostprijs krijgen hier veel gelukkiger mee zijn en het potlood hoger waarderen dan de winnaars. Die hadden zich waarschijnlijk een meer indrukwekkende prijs ingebeeld.
Nachtrust is de echte hoofdprijs
Maar – terug naar de hoofdzaak – premeditatio malorum draait niet om het effect van deze verwachtingen. De vreugde-explosie bij het ontdekken van de wortelpuree en chipolata’s was maar één deel van het verhaal.
Het andere deel van het verhaal vindt plaats op zaterdagavond en de nacht die erop volgt. Je hebt het piekeren vervangen door een creatief proces – het worst-case scenario draaglijk maken op één of andere manier – en daarmee heb je een goede nachtrust gehad. Je bent uitgerust en vol energie aan de dag kunnen beginnen.
Dat is de belangrijkste les van premeditatio malorum, en ik herhaal het graag nog eens. Het is een methode om piekeren te vervangen door concreet plannen te maken voor de toekomst. En omdat die toekomst onzeker is, neem je de moeilijkste scenario’s als waarheid aan.
Overpeins het kwade – als het nodig is
De opmerking die ik van mijn klanten dan vaak krijg is: moet ik dan heel de tijd denken aan het slechtst mogelijk scenario? Daar word je toch depressief van?
En het antwoord is natuurlijk: nee. Premeditatio malorum is een stuk gereedschap om piekeren te doorbreken en je gedachten tot rust te brengen. That’s it.
Als je niet aan het piekeren bent, dan laat je dat gereedschap gewoon liggen. Je loopt toch ook niet de hele tijd rond met een vork in je handen? Je neemt die gewoon als je door de spinazie moet. Daarna leg je die weg en denk je terug aan het koekje.
Dat is alles voor nu. Wil je hiermee met mij aan de slag? Neem gerust contact op, ik werk graag met je samen.